R.G.
9 Aralik 2003 SALI Sayi : 25311
Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakanligindan:
Is Sagligi ve Güvenligi Yönetmeligi
BIRINCI BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanimlar
Amaç
Madde 1 - Bu Yönetmelik, isyerlerinde saglik ve güvenlik
sartlarinin iyilestirilmesi için alinacak önlemleri
belirler.
Bu amaçla;
a) Mesleki risklerin önlenmesi, saglik ve güvenligin korunmasi,
risk ve kaza faktörlerinin ortadan kaldirilmasi,
b) Is sagligi ve güvenligi konusunda isçi ve temsilcilerinin
egitimi, bilgilendirilmesi, görüslerinin alinmasi ve dengeli
katilimlarinin saglanmasi,
c) Yas, cinsiyet ve özel durumlari sebebi ile özel olarak
korunmasi gereken kisilerin çalisma sartlari,ile ilgili genel
prensipler ve diger hususlar bu Yönetmelikte düzenlenmistir.
Kapsam
Madde 2 — Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli
ve 4857 sayili Is Kanunu kapsamina giren tüm isyerlerini kapsar.
Dayanak
Madde 3 — Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli
ve 4857 sayili Is Kanununun 78 inci maddesine göre düzenlenmistir.
Tanimlar
Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen
;
a) Risk degerlendirmesi: Isyerlerinde var olan
ya da disaridan gelebilecek tehlikelerin, isçilere, isyerine
ve çevresine verebilecegi zararlarin ve bunlara karsi alinacak
önlemlerin belirlenmesi amaciyla yapilmasi gerekli çalismalari,
b) Saglik ve güvenlik isçi temsilcisi:
Isyerinde saglik ve güvenlik konularinda isçileri temsil
etmeye yetkili kisiyi,
c) Önleme: Mesleki riskleri önlemek
veya azaltmak için isyerinde yapilan islerin bütün
asamalarinda planlanmis veya alinmis önlemlerin tümünü,
d) Bakanlik: Çalisma ve Sosyal Güvenlik
Bakanligini,
ifade eder.
IKINCI BÖLÜM
Isverenlerin Yükümlülükleri
Genel Hükümler
Madde 5 — Isverenlerin yükümlülükleri
ile ilgili genel hükümler asagida belirtilmistir:
a) Isveren, isle ilgili her konuda isçilerin
saglik ve güvenligini korumakla yükümlüdür.
b) Isverenin is sagligi ve güvenligi konusunda
isyeri disindaki uzman kisi veya kuruluslardan hizmet almasi bu
konudaki sorumlulugunu ortadan kaldirmaz.
c) Isçilerin is sagligi ve güvenligi
konusundaki yükümlülükleri, isverenin sorumlulugu
ilkesini etkilemez.
Isverenin Genel Yükümlülükleri
Madde 6 — Isveren asagida belirtilen saglik
ve güvenlikle ilgili hususlari yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Isveren, isçilerin sagligini ve güvenligini
korumak için mesleki risklerin önlenmesi, egitim ve
bilgi verilmesi dahil gerekli her türlü önlemi almak,
organizasyonu yapmak, araç ve gereçleri saglamak zorundadir.
Isveren, saglik ve güvenlik önlemlerinin
degisen sartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun sürekli
iyilestirilmesi amaç ve çalismasi içinde olacaktir.
b) Isveren, saglik ve güvenligin korunmasi
ile ilgili önlemlerin alinmasinda asagidaki genel prensiplere
uyacaktir:
1) Risklerin önlenmesi,
2) Önlenmesi mümkün olmayan risklerin
degerlendirilmesi,
3) Risklerle kaynaginda mücadele edilmesi,
4) Isin kisilere uygun hale getirilmesi için,
özellikle isyerlerinin tasariminda, is ekipmanlari, çalisma
sekli ve üretim metodlarinin seçiminde özen gösterilmesi,
özellikle de monoton çalisma ve önceden belirlenmis
üretim temposunun hafifletilerek bunlarin sagliga olumsuz etkilerinin
en aza indirilmesi,
5) Teknik gelismelere uyum saglanmasi,
6) Tehlikeli olanlarin, tehlikesiz veya daha az
tehlikeli olanlarla degistirilmesi,
7) Teknolojinin, is organizasyonunun, çalisma
sartlarinin, sosyal iliskilerin ve çalisma ortami ile ilgili
faktörlerin etkilerini kapsayan genel bir önleme politikasinin
gelistirilmesi,
8) Toplu korunma önlemlerine, kisisel korunma
önlemlerine göre öncelik verilmesi,
9) Isçilere uygun talimatlarin verilmesi.
c) Isveren, isyerinde yapilan islerin özelliklerini
dikkate alarak;
1) Kullanilacak is ekipmaninin, kimyasal madde
ve preparatlarin seçimi, isyerindeki çalisma düzeni
gibi konular da dahil isçilerin saglik ve güvenligi
yönünden tüm riskleri degerlendirir. Bu degerlendirme
sonucuna göre; isverence alinan önleyici tedbirler ile
seçilen çalisma sekli ve üretim yöntemleri,
isçilerin saglik ve güvenlik yönünden korunma
düzeyini yükseltmeli ve isyerinin idari yapilanmasinin
her kademesinde uygulanmalidir.
2) Bir isçiye herhangi bir görev verirken,
isçinin saglik ve güvenlik yönünden uygunlugunu
göz önüne alir.
3) Yeni teknolojinin planlanmasi ve uygulanmasinin,
seçilecek is ekipmaninin çalisma ortam ve kosullarina,
isçilerin sagligi ve güvenligine etkisi konusunda isçiler
veya temsilcileri ile istisarede bulunur.
4) Ciddi tehlike bulundugu bilinen özel yerlere
sadece yeterli bilgi ve talimat verilen isçilerin girebilmesi
için uygun önlemleri alir.
d) Ayni isyerinin birden fazla isveren tarafindan
kullanilmasi durumunda isverenler, yaptiklari isin niteligini dikkate
alarak; is sagligi ve güvenligi ile is hijyeni önlemlerinin
uygulanmasinda isbirligi yapar, mesleki risklerin önlenmesi
ve bunlardan korunma ile ilgili çalismalari koordine eder,
birbirlerini ve birbirlerinin isçi veya isçi temsilcilerini
riskler konusunda bilgilendirirler.
e) Is sagligi ve güvenligi ile is hijyeni
konusunda alinacak önlemler hiç bir sekilde isçilere
mali yük getirmez.
Koruyucu ve Önleyici Hizmetler
Madde 7 — Isyerinde saglik ve güvenlikle
ilgili koruyucu ve önleyici hizmetlerin yerine getirilmesi
için asagida belirtilen hususlara uyulacaktir:
a) Bu Yönetmeligin 5 ve 6 nci maddelerinde
belirtilen yükümlülükler sakli kalmak kaydiyla,
isveren, isyerindeki saglik ve güvenlik risklerini önlemek
ve koruyucu hizmetleri yürütmek üzere, isyerinden
bir veya birden fazla kisiyi görevlendirir.
b) Saglik ve güvenlikle görevli kisiler,
isyerinde bu görevlerini yürütmeleri nedeniyle hiçbir
sekilde dezavantajli duruma düsmezler. Bu kisilere, söz
konusu görevlerini yapabilmeleri için yeterli zaman
verilir.
c) Isyerinde bu görevleri yürütebilecek
nitelikte personel bulunmamasi halinde, isveren disaridan bu konuda
yeterlik belgesi olan uzman kisi veya kuruluslardan hizmet alir.
d) Isveren hizmet aldigi kisi veya kuruluslara,
isçilerin saglik ve güvenligini etkiledigi bilinen veya
etkilemesi muhtemel faktörler hakkinda bilgi verir. Bu kisi
veya kuruluslar, bu Yönetmeligin 10 uncu maddesinin (b) bendinde
sözü edilen isçiler ve bu isçilerin isverenleri
hakkindaki gerekli bilgilere de ulasabilmelidirler.
e) Isyerinde saglik ve güvenlik hizmetlerini
yürütmek üzere:
1) Görevlendirilen kisiler gerekli nitelik,
bilgi ve beceriye sahip olacaktir.
2) Disaridan hizmet alinan kisi veya kuruluslar
gerekli kisisel beceri, mesleki bilgi ve donanima sahip olacaktir.
3) Görevlendirilen kisiler veya disaridan
hizmet alinan kisi veya kuruluslarin sayisi; isyerinin büyüklügü,
maruz kalinabilecek tehlikeler ve isçilerin isyerindeki dagilimi
dikkate alinarak, koruyucu ve önleyici çalismalarin
organizasyonunu yapmaya ve yürütmeye yeterli olacaktir.
f) Isyeri içindeki veya disindaki kisi
veya kuruluslarin bu maddede belirtilen saglik ve güvenlik
risklerini önleme ve risklerden korunma ile ilgili görev
ve sorumluluklari açik olarak belirlenir. Bu kisi ve kuruluslar
gerektiginde birlikte çalisirlar.
g) Isverenin yeterli mesleki bilgi, beceri ve
donanima sahip olmasi halinde, isyerinin büyüklügü,
isin niteligi ve isçi sayisi dikkate alinarak bu maddenin
(a) bendinde belirtilen hususlarin yerine getirilmesi sorumlulugunu
kendisi üstlenebilir.
h) Is sagligi ve güvenligi konularinda hizmet
verecek kisi ve kuruluslarin nitelikleri ve belgelendirilmesi ile
isverenin sorumlulugu hangi hallerde üstlenebilecegi ile ilgili
usul ve esaslar Bakanlik tarafindan belirlenir.
Ilkyardim, Yanginla Mücadele ve Kisilerin
Tahliyesi, Ciddi ve Yakin Tehlike
Madde 8 — Ilkyardim, yanginla mücadele
ve kisilerin tahliyesi, ciddi ve yakin tehlike ile ilgili uyulacak
hususlar asagida belirtilmistir:
a) Isveren;
1) Isyerinin büyüklügünü,
yapilan isin özelligini ve isyerinde bulunan isçilerin
ve diger kisilerin sayisini dikkate alarak; ilkyardim, yanginla
mücadele ve kisilerin tahliyesi için gerekli tedbirleri
alir.
2) Özellikle ilkyardim, acil tibbi müdahale,
kurtarma ve yanginla mücadele konularinda, isyeri disindaki
kuruluslarla irtibati saglayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
b) Isveren, (a) bendinde belirtilen ilkyardim,
yanginla mücadele ve tahliye isleri için, isyerinin
büyüklügü ve tasidigi özel tehlikeleri
dikkate alarak, bu konuda egitimli, uygun donanima sahip yeterli
sayida kisiyi görevlendirir.
c) Isveren;
1) Ciddi ve yakin tehlikeye maruz kalan veya kalma
riski olan tüm isçileri, tehlikeler ile bunlara karsi
alinmis ve alinacak önlemler hakkinda mümkün olan
en kisa sürede bilgilendirir.
2) Ciddi, yakin ve önlenemeyen tehlike durumunda,
isçilerin isi birakarak derhal çalisma yerlerinden
ayrilip güvenli bir yere gidebilmeleri için gerekli
talimati verir ve gerekeni yapar.
3) Ciddi ve yakin tehlike durumunun devam ettigi
çalisma sartlarinda, zorunlu kalinmasi halinde, gerekli donanima
sahip ve özel olarak görevlendirilen kisiler hariç,
isçilerden çalismaya devam etmelerini istemeyecektir.
d) Ciddi, yakin ve önlenemeyen tehlike durumunda
isyerini veya tehlikeli bölgeyi terk eden isçiler bu
hareketleri nedeniyle dezavantajli duruma düsmeyecek ve herhangi
bir zarar görmeyecektir.
e) Isveren, isçilerin kendileri veya diger
kisilerin güvenligi için ciddi ve yakin bir tehlike
oldugunda ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda, kendi
bilgileri dogrultusunda ve mevcut teknik donanimlar ile tehlikenin
sonuçlarinin engellenmesi için gerekeni yapabilecek
durumda olmalarini saglamak zorundadir.
Isçiler, kendi görevlerini yapmakta
ihmal veya kusurlu davranislari olmadikça bu hareketlerinden
dolayi dezavantajli duruma düsürülemezler.
Isverenin Diger Yükümlülükleri
Madde 9 — Isveren yukarida belirtilen yükümlülükleri
ile beraber asagidaki hususlari yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Isveren ;
1) Isyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek
isçi gruplarinin durumunu da kapsayacak sekilde saglik ve
güvenlik yönünden risk degerlendirmesi yapar.
2) Risk degerlendirmesi sonucuna göre, alinmasi
gereken koruyucu önlemlere ve kullanilmasi gereken koruyucu
ekipmana karar verir.
3) Üç günden fazla isgünü
kaybi ile sonuçlanan is kazalari ile ilgili kayit tutar.
4) Isçilerin ugradigi is kazalari ile ilgili
rapor hazirlar.
b) (a) bendinin (1) ve (2) numarali alt bentlerinde
belirtilen çalismalar ve degerlendirmelerle ilgili kayit
ve dokümanlarin hazirlanmasi ile (a) bendinin (3) ve (4) numarali
alt bentlerinde belirtilen belgelerin düzenlenmesi, isyerinin
büyüklügü ve yapilan isin niteligine göre,
Bakanlikça belirlenen usul ve esaslara uygun sekilde yapilir.
Isçilerin Bilgilendirilmesi
Madde 10 — Isyerinde is sagligi ve güvenligi
hizmetlerinin etkin bir biçimde sürdürülmesi
için isçilerin bilgilendirilmesi esastir. Bu amaçla;
a) Isveren, isyerinin büyüklügüne
göre;
1) Isyerinin geneli ile isçinin çalismakta
oldugu bölümde veya yaptigi her iste yürütülen
faaliyetler, saglik ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici
tedbirler hakkinda,
2) Bu Yönetmeligin 8 inci maddesinin (b)
bendine göre, isyerinde görevlendirilen kisiler hakkinda,
isçilerin ve temsilcilerinin gerekli bilgiyi
almalarini saglamak zorundadir.
b) Isveren, baska isyerlerinden çalismak
üzere kendi isyerine gelen isçilerin de, (a) bendinde
belirtilen bilgileri almalarini saglamak üzere, söz konusu
isçilerin isverenlerine gerekli bilgileri verir.
c) Isveren, isyerinde saglik ve güvenlik
ile ilgili özel görev ve sorumlulugu bulunan isçilerin
veya temsilcilerinin bu görevlerini yürütebilmeleri
için;
1) Bu Yönetmeligin 9 uncu maddesinin (a)
bendinin (1) ve (2) numarali alt bentlerinde belirtilen risk degerlendirmesi
ve alinan koruyucu önlemlere,
2) Bu Yönetmeligin 9 uncu maddesinin (a)
bendinin (3) ve (4) numarali alt bentlerinde belirtilen is kazasi
kayitlari ve raporlarina,
3) Saglik ve güvenlikle ilgili denetim faaliyetlerinden,
bu konuda sorumlu kisi ve kuruluslardan, koruma ve önleme çalismalarindan
elde edilen bilgilere,
ulasabilmelerini saglar.
Isçilerin Görüslerinin Alinmasi
ve Katilimlarinin Saglanmasi
Madde 11 — Isveren saglik ve güvenlikle
ilgili konularda isçilerin görüslerinin alinmasi
ve katilimlarinin saglanmasi için asagidaki hususlari yerine
getirmekle yükümlüdür:
a) Isveren, is sagligi ve güvenligi konularinda
isçi veya temsilcilerinin görüslerini alir, öneri
getirme hakki tanir ve bu konulardaki görüsmelerde yer
almalarini ve dengeli katilimlarini saglar.
b) Isverence, is sagligi ve güvenligi konusunda
özel görevleri bulunan isçi veya temsilcilerinin
özellikle asagidaki konularda dengeli bir sekilde yer almalari
saglanir veya önceden görüsleri alinir:
1) Saglik ve güvenligi önemli derecede
etkileyebilecek herhangi bir önlemin alinmasinda.
2) Bu Yönetmeligin 7 nci maddesinin (a) bendinde
belirtilen isler ile 7 nci maddesinin (a) bendinde ve 8 inci maddesinin
(b) bendinde belirtilen kisilerin görevlendirilmesinde.
3) Bu Yönetmeligin 9 uncu maddesinin (a)
bendinde ve 10 uncu maddesinde belirtilen hususlarda.
4) Bu Yönetmeligin 7 nci maddesinin (c) bendinde
belirtilen isyeri disindaki uzman kisi veya kuruluslardan hizmet
alinmasinda.
5) Bu Yönetmeligin 12 nci maddesinde belirtilen
egitimin organizasyonu ve planlanmasinda.
c) Is sagligi ve güvenligi konusunda özel
görevi bulunan isçi temsilcileri, tehlikenin azaltilmasi
veya tehlikenin kaynaginda yok edilmesi için isverene öneride
bulunma ve isverenden gerekli tedbirlerin alinmasini isteme hakkina
sahiptir.
d) Is sagligi ve güvenligi konusunda özel
görevleri bulunan isçi veya isçi temsilcileri,
bu görevlerini yürütmeleri nedeniyle dezavantajli
duruma düsürülemezler.
e) Isveren, is sagligi ve güvenligi konusunda
özel görevi bulunan isçi temsilcilerine, bu Yönetmelikte
belirtilen görevlerini yerine getirebilmeleri için her
türlü imkani saglar ve herhangi bir ücret kaybi olmadan
çalisma saatleri içerisinde yeterli zamani verir.
f) Isçiler veya temsilcileri, is sagligi
ve güvenligi konusunda isverence alinan önlemlerin ve
saglanan imkanlarin yetersiz oldugu kanaatine varmalari halinde
Bakanliga basvurma hakkina sahiptir.
Isçi temsilcileri, isyerinde yetkili makamlarca
yapilan denetimler sirasinda görüslerini bildirme hakkina
sahiptir.
Isçilerin Egitimi
Madde 12 — Isyerinde saglik ve güvenligin
saglanmasi ve sürdürülebilmesi için;
a) Isveren, her isçinin çalistigi
yere ve yaptigi ise özel bilgi ve talimatlari da içeren
saglik ve güvenlik egitimi almasini saglamak zorundadir. Bu
egitim özellikle;
1) Ise baslanmadan önce,
2) Çalisma yeri veya is degisikliginde,
3) Is ekipmanlarinin degismesi halinde,
4) Yeni teknoloji uygulanmasi halinde,
yapilir.
Egitim, degisen ve yeni ortaya çikan risklere
uygun olarak yenilenir ve gerektiginde periyodik olarak tekrarlanir.
b) Isveren, baska isyerlerinden çalismak
üzere kendi isyerine gelen isçilerin yaptiklari islerde
karsilasacaklari saglik ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli
bilgi ve talimat almalarini saglar.
c) Saglik ve güvenlik ile ilgili özel
görevi bulunan isçi temsilcileri özel olarak egitilir.
d) (a) ve (c) bentlerinde belirtilen egitim, isçilere
veya temsilcilerine herhangi bir mali yük getirmez ve egitimlerde
geçen süre çalisma süresinden sayilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Isçilerin Yükümlülükleri
Isçilerin Yükümlülükleri
Madde 13 — Isçiler isyerinde saglik
ve güvenlikle ilgili asagida belirtilen hususlara uymakla yükümlüdür:
a) Isçiler, davranis ve kusurlarindan dolayi,
kendilerinin ve diger kisilerin saglik ve güvenliginin olumsuz
etkilenmemesi için azami dikkati gösterirler ve görevlerini,
isveren tarafindan kendilerine verilen egitim ve talimatlar dogrultusunda
yaparlar.
b) Isçiler, isveren tarafindan kendilerine
verilen egitim ve talimatlar dogrultusunda, özellikle;
1) Makina, cihaz, araç, gereç, tehlikeli
madde, tasima ekipmani ve diger üretim araçlarini dogru
sekilde kullanmak,
2) Kendilerine saglanan kisisel koruyucu donanimi
dogru kullanmak ve kullanimdan sonra muhafaza edildigi yere geri
koymak,
3) Isyerindeki makina, cihaz, araç, gereç,
tesis ve binalardaki güvenlik donanimlarini kurallara uygun
olarak kullanmak ve bunlari keyfi olarak çikarmamak ve degistirmemek,
4) Isyerinde saglik ve güvenlik için
ciddi ve ani bir tehlike oldugu kanaatine vardiklari herhangi bir
durumla karsilastiklarinda veya koruma tedbirlerinde bir aksaklik
ve eksiklik gördüklerinde, isverene veya saglik ve güvenlik
isçi temsilcisine derhal haber vermek,
5) Isyerinde, saglik ve güvenligin korunmasi
için teftise yetkili makam tarafindan belirlenen zorunluluklarin
yerine getirilmesinde, isverenle veya saglik ve güvenlik isçi
temsilcisi ile isbirligi yapmak,
6) Isveren tarafindan güvenli çalisma
ortam ve kosullarinin saglanmasi ve kendi yaptiklari islerde saglik
ve güvenlik yönünden risklerin önlenmesinde,
isveren veya saglik ve güvenlik isçi temsilcisi ile
mevzuat uygulamalari dogrultusunda isbirligi yapmak,
ile yükümlüdürler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çesitli Hükümler
Saglik Gözetimi
Madde 14 — Isveren, isçilerin isyerinde
maruz kalacaklari saglik ve güvenlik risklerine uygun olarak
saglik gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür:
a) Isçilerin ise girislerinde saglik durumlarinin
yapacaklari ise uygun oldugunu belirten saglik raporu alinir.
b) Yapilan isin özelligine göre, isin
devami süresince saglik muayeneleri düzenli araliklarla
yapilir.
Risk Gruplari
Madde 15 — Kadinlar, çocuklar, yaslilar,
özürlüler ve diger hassas risk gruplari, özellikle
bunlari etkileyen tehlikelere karsi korunurlar.
Saglik ve Güvenlik Isçi Temsilcisi
Madde 16 — Isyerinde saglik ve güvenlikle
ilgili çalismalara katilma, çalismalari izleme, önlem
alinmasini isteme, önerilerde bulunma ve benzeri konularda
isçileri temsil etmeye yetkili, bir veya daha fazla isçi,
saglik ve güvenlik isçi temsilcisi olarak görev
yapar.
Saglik ve Güvenlik Isçi Temsilcisi,
isyerinde çalisan isçiler tarafindan seçilir.
BESINCI BÖLÜM
Son Hükümler
Ilgili Avrupa Birligi Mevzuati
Madde 17 — Bu Yönetmelik 12/6/1989 tarihli
ve 89/391/EEC sayili Avrupa Birligi Konsey Direktifi esas alinarak
hazirlanmistir.
Yürürlük
Madde 18 — Bu Yönetmelik yayimi tarihinde
yürürlüge girer.
Yürütme
Madde 19 — Bu Yönetmelik hükümlerini
Çalisma ve Sosyal Güvenlik Bakani yürütür.
|
